Sương khói phủ sân Cột Cờ trước ngày khai mạc mùa bóng Hà Nội

Sương khói phủ sân Cột Cờ trước ngày khai mạc mùa bóng Hà Nội

Phút 63 của trận giao hữu cuối cùng trước ngày khai mạc, tiếng bóng đập vào xà ngang vang lên trước khi có ai kịp nhìn thấy quả bóng. Sân Cột Cờ buổi chiều cuối tháng Chín nằm trong một lớp sương pha khói dày tới mức khán giả đứng dọc đường biên chỉ còn nghe thấy trận đấu: tiếng đinh giày cắm vào cỏ, tiếng thủ môn hét gọi tuyến, tiếng còi trọng tài xé qua màn bụi. Quả bóng biến mất trong khoảng trắng đục rồi rơi xuống phía sau khung thành, và tới lúc ấy cả sân mới biết mình vừa bỏ lỡ một điều gì. Trận giao hữu giữa Thể Công và Đường sắt khép lại với tỷ số 0-0. Người Hà Nội nhớ phút 63 lâu hơn nhớ tỷ số. Khi khán đài im lặng, trái bóng bắt đầu biết kể chuyện.

Ngày 30 tháng Chín, thông báo được dán ở cổng chợ và trụ sở các quận: từ ngày 1 tháng Mười, thành phố siết chặt kiểm soát khói bụi. Lò gạch nung than không có lò đứng cải tiến sẽ bị tháo dỡ hoặc đình chỉ. Đốt rơm rạ, rác, lốp, nhựa ngoài bãi bị cấm. Xe ba gác và xe máy thải khói bị phạt tại chỗ. Các tổ kiểm tra lưu động ngày đêm túc trực ở những nơi tập trung bếp than. Ty Công an, ủy ban hành chính các quận và cán bộ Sở Thể dục Thể thao cùng vào cuộc, mỗi nơi một việc, và trong thông báo ấy không có tên một người chịu trách nhiệm cuối cùng.

Mức bụi ghi nhận ở nội thành là 210. Ra khỏi vành đai, các mức thấp hơn hẳn: Hà Đông 115, Vĩnh Yên 105, Bắc Ninh 103, Đông Anh 101, Gia Lâm 97. Không trạm đo nào được nêu tên. Không có mức trung bình nhiều ngày. Không có một dòng so sánh với tháng Chín năm ngoái. Theo thang đo thông dụng, 51 đến 100 là mức trung bình, 101 đến 150 là mức ảnh hưởng tới người nhạy cảm, và 201 đến 300 mới là mức rất có hại. Đọc theo thang ấy, chỉ nội thành Hà Nội nằm trong vùng đáng lo, còn những nơi được nhắc tới nhiều nhất lại ở vùng giữa.

Giữa tháng Mười, mùa bóng Hà Nội mở màn. Mấy buổi chiều cuối tháng Chín, tôi đứng ở mép sân Cột Cờ xem các đội tập, và điều đáng chú ý không nằm ở chân các cầu thủ mà nằm ở mắt họ. Sương và khói lấy đi thứ mà bóng đá tưởng như không cần đếm: tầm nhìn. Lối đan bóng ngắn trở nên vô nghĩa khi đường chuyền mười lăm mét không còn nhìn thấy đích; các đội chuyển sang bóng dài, sút xa, bóng bổng. Thủ môn thành người mù trước những quả treo vào vòng cấm, hậu vệ giữ tuyến bằng giọng nói chứ không bằng mắt, và trọng tài biên trở thành người thừa ở những pha bóng bật ra ngoài đường biên. Ban tổ chức tính chuyện đẩy giờ bóng lăn lên ba giờ chiều, và bàn tới việc dùng bóng sẫm màu thay cho bóng trắng.

Có một phép tính thể lực mà khán giả ít để ý. Bóng dài tốn sức hơn bóng ngắn, và đá trong không khí ấy suốt chín mươi phút khiến hai mươi phút cuối biến thành cuộc chiến tiêu hao. Đội nào giữ được nhịp ở phút 75 sẽ thắng nhiều hơn đội đá hay trong ba mươi phút đầu. Trận giao hữu hôm ấy cho thấy điều đó: hiệp một thuộc về Đường sắt với những đường chuyền ngắn, hiệp hai thuộc về Thể Công với những quả bóng dài vào hành lang phải, và phút 63 là lần duy nhất trong cả trận người ta nhìn thấy bóng đúng lúc nó rời chân Nguyễn Văn Thoa. Trần Đình Hảo, thủ môn Đường sắt, hai lần lao ra với bóng bổng và hai lần không chạm được bóng.

Khán đài mùa này cũng thưa hơn. Người ta ngại đứng ngoài trời, ngại cái mùi khét lẹt bám vào áo, ngại đưa trẻ con đi xem bóng. Nhưng sân không im. Sân trống, nhưng thành phố vẫn thở theo từng đường chuyền. Mỗi pha kiến tạo là một bài thơ chưa kịp đặt nhan đề — và trong buổi chiều sương ấy, có những bài thơ không ai đọc được.

Câu chuyện đang chạy trước dữ liệu. Báo chí gọi đây là đợt sương khói về sớm ở hai thị xã, trong khi Hà Đông và Vĩnh Yên nằm ở mức 115 và 105, tức vùng ảnh hưởng tới người nhạy cảm. Một nơi duy nhất ở vùng rất có hại là nội thành, và nội thành không phải một thị xã trong tiêu đề. Việc không có trạm đo, không có trung bình nhiều ngày, không có nền so sánh năm trước khiến câu về sớm thành một khẳng định chứ chưa thành một chứng minh. Có thể đây là dấu hiệu bất thường, cũng có thể đây chỉ là tháng Chín bình thường được kể bằng giọng khẩn cấp.

Điều đáng nói hơn nằm ở cách chữa. Mọi biện pháp đều là biện pháp phạt: tháo dỡ, đình chỉ, phạt tại chỗ. Không có đồng nào hỗ trợ chủ lò chuyển sang lò đứng cải tiến. Không có cách nào khác cho người nông dân đốt rơm ngoài đồng. Người bán hàng rong đun than bị phạt hôm nay rồi mai lại đun, vì bếp than là cách duy nhất họ có để nấu nồi cơm. Chi phí dồn xuống những người ít tiền nhất, trong khi nguồn khói lớn nhất theo gió mùa đông bắc thổi về từ các tỉnh bạn nằm ngoài tầm tay của thành phố. Một chiến dịch trong địa giới hành chính không thể giải quyết một vấn đề không nằm gọn trong địa giới ấy.

Rồi còn thể lực của chính bộ máy. Một đội đá pressing từ phút đầu có thể áp đảo suốt ba mươi phút; tới phút 80 thì chân không còn nghe đầu. Tháng Mười thì ép được, tháng Chạp thì hết sức, đúng lúc sương khói dày nhất. Các tổ kiểm tra ngày đêm sống được ba tuần, khó sống được ba tháng.

Trái bóng chậm lại khi phút 90+2 gõ cửa. Sương rồi sẽ tan, và mùa bóng rồi sẽ đi tới những trận cuối cùng của tháng Chạp. Điều còn lại nằm ở chỗ thành phố còn đủ sức ép ở phút 75 hay không, và ở chỗ đứa trẻ quét khán đài để kiếm tấm vé có nhìn thấy quả bóng trong lần đầu tiên nó được xem một trận đấu.