USADA rời UFC: mười tám tháng và những dòng hồ sơ không ai công bố

Ngày 11 tháng 10 năm 2026, USADA ra thông cáo cho biết chấm dứt quan hệ hợp tác với UFC sau tám năm, hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2026. Ba ngày trước đó, một cựu vô địch hai hạng cân quay lại nhóm kiểm tra ngẫu nhiên. Theo quy định sáu tháng, ngày anh đủ điều kiện thi đấu lại được xác định rơi vào đầu tháng 4 năm 2026. Không thông cáo nào của UFC nhắc tới mốc thời gian ấy. Nó nằm trong một tệp nội bộ ghi tên võ sĩ, mã mẫu và ngày lấy mẫu, loại tệp mà ban tổ chức giữ và không công bố.

Tôi đọc thông cáo của USADA ba lần trong tối hôm đó. Phần đáng chú ý không nằm ở câu thông báo kết thúc hợp tác, mà ở chỗ không có dòng nào nói ai sẽ tiếp nhận cơ sở dữ liệu vị trí của toàn bộ danh sách võ sĩ đang thi đấu. Mười tám tháng sau, khi viết bài này, tôi vẫn chưa tìm được bảng công bố cho biết mỗi võ sĩ UFC được lấy mẫu bao nhiêu lần trong năm 2026.

Chương trình do USADA vận hành từ năm 2026 là lần đầu một tổ chức võ thuật hỗn hợp thuê ngoài toàn bộ khâu kiểm tra, thay vì để từng ủy ban thể thao bang tự xử lý trong địa giới của mình. Về mặt kỹ thuật, mô hình đó xử lý một lỗ hổng rõ ràng: một võ sĩ thi đấu ở năm châu lục trong cùng một năm thì hệ thống kiểm tra theo bang không còn nghĩa lý.

Các vụ việc lớn đều đến từ giai đoạn ấy. Tháng 4 năm 2026, USADA công bố TJ Dillashaw dương tính với erythropoietin tái tổ hợp, án treo hai năm tính từ ngày 20 tháng 1 năm 2026, và võ sĩ này đã rời đai vô địch hạng gà trước khi kết quả được công khai. Tháng 7 năm 2026, Brock Lesnar dương tính với clomiphene sau UFC 200, nhận án treo một năm, kết quả trận đấu bị chuyển thành không phân thắng bại. Tháng 7 năm 2026, Jon Jones dương tính với turinabol tại UFC 214; kết quả bị hủy, quá trình phân xử khép lại bằng án 15 tháng và anh trở lại thi đấu vào cuối năm 2026.

Từ ngày 1 tháng 1 năm 2026, Drug Free Sport International vận hành chương trình mới. Đơn vị này từng làm việc với NFL, NBA, MLB và hệ thống thể thao đại học Mỹ. UFC giữ nguyên quy định sáu tháng đối với võ sĩ quay lại từ trạng thái nghỉ hoặc từng rời nhóm kiểm tra. Song song đó là một hồ sơ khác: tháng 3 năm 2026, UFC đồng ý trả 335 triệu USD để dàn xếp vụ kiện chống độc quyền Le v. Zuffa, khởi kiện từ tháng 12 năm 2026 với cáo buộc hợp đồng độc quyền dài hạn và sức ép thương mại khiến mức trả cho võ sĩ bị kìm hãm.

Hai hồ sơ này cùng nói về một câu hỏi: ai giữ quyền quyết định cuối cùng trong một môn thể thao mà ban tổ chức vừa trả lương, vừa tổ chức giải, vừa ký hợp đồng với cơ quan kiểm tra.

Bốn điểm kiểm soát quyết định một chương trình chống doping có thật sự độc lập, và cả bốn nằm trong hợp đồng chứ không nằm trong tuyên bố. Thứ nhất, ai ký hợp đồng với nhân viên lấy mẫu và ai xếp lịch lấy mẫu. Thứ hai, cơ sở dữ liệu vị trí của võ sĩ nằm trên máy chủ của ai, và ai có quyền truy cập. Thứ ba, ai cấp giấy phép điều trị cho chất nằm trong danh mục cấm, và giấy phép ấy có được công bố theo số liệu tổng hợp hay không. Thứ tư, ai ra phán quyết cuối cùng và ai quyết định công khai bản án.

USADA từng giữ cả bốn, nhưng giữ trên cơ sở một hợp đồng do UFC ký và UFC chi trả. Khi hợp đồng hết hạn, cả bốn điểm được chuyển giao theo hợp đồng mới. Điều thay đổi là tên đơn vị trên giấy tờ. Điều giữ nguyên là bên trả tiền vẫn ngồi ở bàn đàm phán lần gia hạn kế tiếp.

Ở đây cần tách hai tầng khác nhau của một vụ kiểm tra. Tầng thứ nhất là phòng xét nghiệm. Mẫu nước tiểu và mẫu máu đến nơi với một dãy ký tự, không kèm tên. Nhân viên phân tích không biết người cho mẫu là nhà vô địch hay người vừa ký hợp đồng đầu tiên. Phòng xét nghiệm không biết tên võ sĩ. Đó là lý do tôi tin chúng. Chuỗi giám sát mẫu, nhiệt độ bảo quản, mã niêm phong và thời gian vận chuyển là những dữ kiện kiểm tra chéo được và rất khó làm giả ở quy mô lớn.

Tầng thứ hai là tầng hành chính, và đây mới là chỗ hẹp. Nó quyết định ai vào nhóm kiểm tra, ai ra khỏi nhóm, lịch lấy mẫu dày hay thưa, mẫu nào được phân tích thêm, kết quả nào được công bố, và thời điểm công bố. Một võ sĩ sạch trong mọi mẫu vẫn mất hai năm sự nghiệp vì một quyết định hành chính về thời điểm; theo chiều ngược lại, một hồ sơ dương tính nằm im trong ngăn kéo cho tới khi hết thời hiệu xử lý. Nút thắt của chống doping trong võ thuật không nằm ở khoa học xét nghiệm, mà nằm ở khâu giấy tờ nằm trong tay bên trả tiền.

Chi tiết về quy định sáu tháng cho thấy rõ điều đó. Quy định này tồn tại trước ngày 1 tháng 1 năm 2026, tồn tại sau ngày đó, và được giữ lại nguyên vẹn qua lần đổi đơn vị vận hành. Nó không thuộc về nhà khoa học, cũng không thuộc về ủy ban thể thao bang nào. Nó là một điều khoản trong văn bản do ban tổ chức và đơn vị kiểm tra soạn với nhau. Cùng một logic ấy áp dụng cho giấy phép điều trị: số giấy phép được cấp trong tám năm USADA vận hành, tên chất, thời hạn hiệu lực, không có bảng tổng hợp nào được công bố để người ngoài đối chiếu. Tôi đã hỏi ba nguồn khác nhau trong ngành về số liệu này. Không nguồn nào có.

Dòng tiền cho thấy cùng một cấu trúc. Ba trăm ba mươi lăm triệu USD trong vụ Le v. Zuffa là khoản dàn xếp tập thể, không phải mức bồi thường xác định cho từng võ sĩ; sau phí luật sư, phần còn lại được chia theo số trận và mức thu nhập từng người, nên phép chia bình quân chỉ có giá trị minh họa. Nhưng quy mô của nó đo được thị trường lao động bị định giá thấp trong nhiều năm. TKO Group Holdings báo cáo doanh thu của UFC năm 2026 ở mức khoảng 1,29 tỷ USD. Nguyên đơn trong vụ kiện đưa ra mức trả cho võ sĩ quanh 20% doanh thu, so với mức khoảng 50% ở các giải thể thao chuyên nghiệp lớn nhất nước Mỹ. Đó là ước tính của phía nguyên đơn trình tòa, và nó đứng vững cho tới khi phía bị đơn công bố bảng chia thật.

Khung pháp lý giải thích vì sao bảng chia thật không xuất hiện. Quyền anh chuyên nghiệp ở Mỹ chịu sự điều chỉnh của Luật Cải cách Quyền anh Muhammad Ali từ năm 2026, trong đó có nghĩa vụ công bố một số thông tin tài chính giữa đơn vị tổ chức và võ sĩ. Võ thuật hỗn hợp không nằm trong phạm vi đó. Các dự luật mở rộng phạm vi điều chỉnh sang MMA đã được giới thiệu nhiều lần tại Quốc hội Hoa Kỳ và chưa từng được thông qua. Không có nghĩa vụ công bố theo luật, cũng không có công đoàn võ sĩ đàm phán tập thể, nên mọi điều khoản, từ số lần lấy mẫu tới mức chia doanh thu, được ký riêng lẻ giữa từng võ sĩ và ban tổ chức. Một hợp đồng riêng lẻ đàm phán lại được hoặc chấm dứt được; một điều khoản tập thể thì buộc phải công bố.

Với kinh nghiệm theo dõi các trận đấu và các hồ sơ kiểm tra trong nhiều năm, tôi nhận thấy phần lớn tranh luận công khai dừng ở câu hỏi đơn vị nào đang lấy mẫu. Câu hỏi đó nhẹ hơn ba câu hỏi về hợp đồng: ngân sách kiểm tra đến từ đâu, ai được quyền truy cập dữ liệu vị trí, và ai ký tên vào phán quyết cuối cùng. Một đơn vị có tên tuổi tốt nhưng nhận ngân sách từ ban tổ chức vẫn nằm trong cùng một cấu trúc. Một đơn vị ít tên tuổi nhưng nhận ngân sách từ một quỹ độc lập, có nghĩa vụ công bố dữ liệu tổng hợp và không bị ban tổ chức bổ nhiệm người phân xử, thì khác về bản chất.

Phía bảo vệ thay đổi năm 2026 có lý lẽ đáng cân nhắc. USADA chưa bao giờ độc lập về cấu trúc: tiền từ UFC, hợp đồng với UFC, và chính USADA cũng vận hành các chương trình tương tự cho những giải khác theo hợp đồng có thời hạn. Chuyển sang một đơn vị từng làm với NFL, NBA và MLB tạo ra sự chuẩn hóa về quy trình, giảm chi phí hành chính, và đưa MMA về gần mặt bằng chung của thể thao chuyên nghiệp Mỹ. Nếu tiêu chuẩn để đánh giá là bên lấy mẫu không nhận tiền từ ban tổ chức, thì cả hai giai đoạn đều không đạt. Thay đổi năm 2026 không tạo ra xung đột mới; nó bỏ đi một lớp phủ danh tiếng và buộc người theo dõi phải đọc hợp đồng thay vì đọc tên đơn vị.

Lý lẽ thứ hai đáng cân nhắc hơn, và ít được nói tới. Gánh nặng của kiểm tra ngẫu nhiên không chia đều. Một võ sĩ trong nhóm kiểm tra phải khai báo vị trí cho mỗi ngày trong ba tháng tới, kèm khung một giờ cố định để có mặt, và ba lần trượt khai báo đủ để nhận án treo mà không cần bất kỳ mẫu dương tính nào. Sân vận động sạch bóng. Phòng thay đồ thì không. Một võ sĩ nhận 12.000 USD khi thắng và 12.000 USD khi thua chịu đúng khối nghĩa vụ hành chính như nhà vô địch nhận thù lao bảy chữ số, trong khi người thứ nhất còn phải trả huấn luyện phí, đi lại và phòng gym từ cùng khoản đó. Chi phí này không trả bằng tiền, nên nó không xuất hiện trong bảng cân đối của bất kỳ ai, và cũng không ai đàm phán nó thay cho họ.

Ba tháng theo đuổi hồ sơ này, tôi chỉ cần một dòng trong hợp đồng: dòng ghi nguồn ngân sách. Dòng đó quyết định mọi thứ còn lại, từ số mẫu mỗi năm tới việc một mẫu dương tính được công bố trước hay sau khi sự nghiệp của người liên quan đã kết thúc.

Nếu muốn một tiêu chuẩn kiểm tra được, ngành này cần công bố năm nhóm dữ liệu mỗi năm: số mẫu đã lấy, tỷ lệ mẫu trên mỗi võ sĩ, số giấy phép điều trị được cấp kèm tên chất, danh sách các vụ phân xử cùng thành phần hội đồng ra phán quyết, và nguồn ngân sách của đơn vị vận hành. Không nhóm nào trong số đó đòi hỏi chi phí lớn hơn một bảng tính. Hợp đồng bản quyền truyền thông tiếp theo của UFC tại thị trường Mỹ, nếu có một dòng dành cho quỹ kiểm tra độc lập, sẽ là dấu hiệu đọc được đầu tiên sau mười tám tháng. Còn nếu không có dòng nào, mọi tuyên bố về một môn võ sạch sẽ tiếp tục là tuyên bố, và các võ sĩ vẫn là bên duy nhất ký tên vào phần chi phí.